Lazarus Chakwera yarahiriye kuyobora Malawi nka Perezida mushya nyuma y’amatora y’amateka

Lazarus Chakwera yarahiye nka Perezida mushya wa Malawi nyuma yo gutsinda amatora yasubiwemo.

Mu ijambo rye nyuma yo kurahira, Bwana Chakwera yagize ati: "Igihe kirageze ngo dukanguke ubundi inzozi zacu tuzihindure impamo".

Bwana Chakwera, wari umukuru w’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Malawi, yatsinze Perezida ucyuye igihe Peter Mutharika ku majwi 58.57% muri ayo matora yabaye ku wa kabiri, nkuko akanama k’amatora karaye kabitangaje.

Bwana Mutharika yavuze ko ayo matora yo ku wa kabiri ari yo "mabi cyane abayeho mu mateka ya demokarasi ya Malawi".

Bwana Mutharika yavuze ko ayo matora yabayemo guhohotera, gukubita no kunyuruza indorerezi n’abategetsi bo mu ishyaka ryari ku butegetsi.

’Nta coronavirus iri muri Malawi’ - Joyce Banda wahoze ari Perezida
Malawi: bari gusubiramo amatora ya perezida
Perezida wa Malawi yabwiwe ko amatora ategerezwa gusubirwamwo
Coronavirus: Perezida wa Malawi yemeye gukata ibice 10% vy’umushahara wiwe
Saulos Chilima, wiyamamaje hamwe na Bwana Chakwera, na we yarahiye nka Visi Perezida muri uwo muhango wabereye mu murwa mukuru Lilongwe.

Mu kwezi kwa kabiri, urukiko rw’itegekonshinga rwaburijemo intsinzi ya Bwana Mutharika mu matora ya perezida yo mu kwezi kwa gatanu mu mwaka ushize wa 2019, ruvuga ko yabayemo uburiganya.

Abaturage b’iki gihugu bari bacitsemo ibice mbere y’aya matora yabaye muri iki cyumweru.

Iki kibaye igihugu cya kabiri muri Afurika kiburijemo amatora ya perezida kubera ibitaragenze neza, nyuma ya Kenya mu mwaka wa 2017.

Ejo ku wa gatandatu, nyuma y’itangazwa ry’ibyavuyemo mu matora, Bwana Chakwera yavuze ko intsinzi ye ari "intsinzi ya demokarasi n’ubutabera", yongeraho ati: "Umutima wanjye wasabwe n’ibyishimo".

Abamushyigikiye bigabije imihanda yo mu murwa mukuru Lilongwe, bavuza amahoni y’imodoka ari nako bacana imiriro yo kwishimira intsinzi (feu d’artifice/fireworks).

Perezida mushya yavuze iki?
Mu ijambo rye nyuma yo kurahira, Bwana Chakwera yagize ati:

"Banya-Malawi bagenzi banjye, guhagarara imbere yanyu nka perezida wanyu uyu munsi ni icyubahiro".

Yasezeranyije kunga ubumwe bw’igihugu no kurwanya ubukene.

Yagize ati: "Byaba bimaze iki kwibohora ikandamizwa niba mwe nanjye turi abacakara b’inzara? Cyangwa kwibohora ubukoloni niba uri umucakara w’irondabwoko?"

"Igihe ni iki ngo turenge ibyo kugira inzozi gusa, igihe ni iki ngo dukanguke, tuve mu bitotsi, ubundi inzozi zacu tuzihindure impamo".

Yongeyeho ati: "Mubimfashijemo, tuzagarura icyizere mu kugira leta ikorera abaturage; itari leta itegeka, leta ntangarugero, itari leta iteje uburakari, leta itega amatwi, itari leta isakuza ahubwo leta ikurwanirira aho kukurwanya".

Umunyamakuru wa BBC Peter Jegwa uri i Lilongwe avuga ko Bwana Mutharika atitabiriye uwo muhango w’irahira rya Perezida Chakwera kuko amategeko adategeka perezida ucyuye igihe kwitabira irahira ry’umusimbuye.

Lazarus Chakwera ni muntu ki?
Uyu mugabo w’imyaka 65 y’amavuko, wahoze ari umuvugabutumwa, ni umukuru w’ishyaka Malawi Congress Party (MCP) ritavugaga rumwe n’ubutegetsi.

Yavukiye mu nkengero z’umurwa mukuru Lilongwe, avuka ku babyeyi b’abahinzi gakondo.

Yize kaminuza mu bijyanye na filozofiya na tewolojiya muri Malawi, Afurika y’epfo na Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Yabaye umwarimu wa kaminuza, ndetse yanditse ibitabo byinshi ku iyobokamana.

Mu kwiyamamaza kwe, yasezeranyije gukora amavugurura arimo nko kuzamura ikigero cy’umushahara-fatizo mu gihugu.

Akuriye urugaga rw’amashyaka icyenda, rwitwa ’Tonse Alliance’, ndetse mu kwiyamamaza kwe yari ashyigikiwe na Joyce Banda wahoze ari Perezida wa Malawi, na Visi Perezida Saulos Chilima - na we wari wiyamamaje.

Bwana Chilima - waje ku mwanya wa gatatu mu matora yo mu 2019 - yahoze ari inshuti ya Perezida Mutharika ucyuye igihe, ariko ubu bamaze igihe badacana uwaka.

Mu matora ya perezida yo mu mwaka wa 2014, Lazarus Chakwera yariyamamaje, aba uwa kabiri.

Ni iki gitegereje Lazarus Chakwera?
Umunyamakuru wa BBC Will Ross avuga ko iyi ari intambwe ikomeye itewe mu mateka ya politike muri Malawi, kuko ari gihamya yuko inkiko n’abaturage batora bari biteguye kudakorera ku bwoba bw’ubutegetsi bwa perezida.

Uyu munyamakuru akomeza avuga ko hari ibindi bihugu byo muri Afurika nabyo byahinduye impfabusa ibyavuyemo mu matora - nko muri Kenya mu 2017 - ariko kubona utavuga rumwe n’ubutegetsi atsinda amatora yasubiwemo ni ikintu kitari cyarigeze kibaho.

Ubu Bwana Mutharika ari kwamagana ibyavuye muri ayo matora yasubiwemo avuga ko yibwe, ndetse birashoboka ko yatanga ikirego mu rukiko, ariko abaturage ba Malawi bo bahisemo Lazarus Chakwera nka Perezida wabo mushya.

Icya mbere kirindiriye uyu wahoze ari umuvugabutumwa wo mu idini rya ’Pentecôte’ n’umwarimu wa telowojiya muri kaminuza, ni ukunga igihugu kimaze amezi kiri mu bushyamirane bwa politike.


Source:BBC





Tanga igitekerezo kuri iyi nkuru



Igitekerezo